دوشنبه ۳ مهر ۱۳۹۶ -

Qashqai Online

شهدخت رحیم پور

تخت قاپو نمودن عشایر ایران (قسمت اول)

  • شناسه خبر : 1973
  • دسته بندی خبر : تاریخی

در تعریف تخت قاپو نمودن آمده است؛ به یکجانشینی اجباری صحراگردان یا ایلات کوچرو، تخته قاپو گویند، این واژه ترکیبی از دو واژه «تخته» فارسی و «قاپو» (به معنی در) ترکی است. تخته قاپو با زور و خشونت و به دلایل گوناگون انجام می‌گیرد از جمله تضعیف قدرت کوچروها یا بهره‌گیری از توان نظامی آنان برای مقابله با دیگر گروهها و ایلات.

اقداماتی با ماهیت تخت قاپو سابقه‌ای دیرین دارد. سیاست پادشاهان آشور در راستای تضعیف کوچروها، تبعید یونانیان به پشتکوه لرستان توسط خشایارشا، تخت قاپو نمودن قبایل عرب در فارس و خراسان بزرگ توسط شاپور دوم و یکجانشین نمودن قبیله ترک زبان در منطقه گرگان توسط خسروانوشیروان در عصر ساسانی، تا دوره اسلامی که تخته قاپو نمودن ترکمن ها و ازبکان خراسان توسط شاه عباس صفوی، و توسعه تخت قاپو نمودن  فراگیر توسط نادر شاه افشار که ایلات افشار و مقدم و ترکمان  را در تبریز، ایلات باجلان و قرابیات و گروهی از زنگنه را از غرب ایران در هرات یکجانشین نمود، حدود شصت هزار خانوار از ایلات قشقایی، شاهسون و افشار آذربایجان را در خراسان تبعید نمود. کریم خان زند خانوارهای بسیاری را در بیرون شهر شیراز و نواحی آن سکنی داد. آقامحمد خان قاجار گروهی از ایلات لر زبان  فارس را در کجور و نور یکجانشین کرد و تعدادی از طایفه چگینی لرستان را در رودبار و قزوین تخته قاپو کرد و طایفه عمله و قبیله صفی خانی را از لرستان به فارس کوچاند.

باید توجه نمود که مهمترین تصمیم در تخت قاپو نمودن ایلات عشایر در دوره پهلوی صورت گرفت. کودتای 1299 که به سقوط قاجاریه و روی کار آمدن سلسله پهلوی منجر شد درگیری دولت جدید و ایلات کوچرو و قدرت های محلی را اجتناب‌ناپذیر ساخت. رضا شاه به منظور برقراری نظم و امنیت به مقابله با کوچروها و قدرت های محلی پرداخت و بر آنها غلبه کرد. یکی از مهمترین عوامل مدنظر شاه سیاست تخت قاپو نمودن عشایر بود که تا آن زمان در تاریخ اسکان ایلات بی سابقه است. 

اسکان عشایر فارس در راستای برنامه اصلاحات ارضی  اجرا ‌شد. در تاریخ بهمن ماه سال 41 در فارس خلع سلاح عمومی عشایر اعلام شد. خلع سلاح عشایر در پی آرام نمودن طغیان ‌های افراد کوچ ‌نشین و اجرایی شدن برنامه اصلاحات ارضی عشایر را مجبور به اسکان در یک نقطه نمود. این امر مهم ‌ترین بخش زندگی عشایر یعنی کوچ را حذف نمود. پیامدهای این پدیده به فروریزی ساختمان طبقاتی ایل و ساختار اجتماعی رهبری و هدایت جامعه عشایری، توسعه ارتباطات و تغییر الگوهای مصرفی و حذف محصولات بومی انجامید.

شهدخت رحیم پور

ادامه دارد...

مجموع رتبه (0)

0 از 5 ستاره

نظر خود را اضافه کنید.

ارسال نظر به عنوان مهمان

0