دوشنبه ۳ مهر ۱۳۹۶ -

Qashqai Online

قسمت دوم

رهبران و گردانندگان نهضت جنوب _۱۳۲۴ و ۱۳۲۵ هجری شمسی

  • شناسه خبر : 1766
  • دسته بندی خبر : تاریخی

عشایر فارس به رهبری خوانین ایل قشقایی در تابستان سال ۱۳۲۵ ه.ش جنبشی علیه دولت مرکزی تدارک دیدند که به (نهضت جنوب) معروف است. (نهضت جنوب) مدت کوتاهی، از اواخر شهریور ماه تا اواخر مهر ماه ۱۳۲۵ ه.ش ادامه داشت که در نهایت با امضای توافق نامه ای مابین ماموران حکومتی مستقر در شیراز و سران ایا قشقایی، خاتمه یافت.

در قسمت دوم این  مقاله به بحث پیرامون تاثیر عوامل محلی در این جنبش میپردازیم.

عوامل محلی

الف --ایلات و عشایر

به هر روی،نقش موثرمحمدناصرخان صولت قشقایی و برادران در نهضت جنوب، غیرقابل انکار است، چون آنان گردانندگان و رهبران اصلی قیام بودندکه با ایلات مجاور خود متحد شدند و نهضت عشایری فارس را ایجاد نمودند. در کتاب (ایران بین دو انقلاب ) آمده است «آغازگر این شورش،ناصرقشقایی بود.» [ابراهامیان،289]

محمود طلوعی معتقد است که در راس این شورش، برادران قشقایی قرار داشته اند.
[طلوعی، 569-70] (معماران عصر پهلوی ) آمده است: (محمد ناصر قشقایی--در اواسط سال 1325 هم، نهضت جنوب را بر پا داشت .) [پسیان و... 129 ] ابراهیم صفای در این مورد نوشته است :«در فارس ( ناصرقشقایی ) و (خسرو قشقایی )،( محمد حسین قشقایی ) و ( ملک منصور قشقایی )-- و گروهی از سران تیره های "بویر احمدی"و "ممسنی "و "دشمن زیاری" -- موجودیت نهضت مقاومت جنوب -- را اعلام نمودند.»[ صفایی ،85]

اینک ببینیم سران ایلات متحد با قشقایی ها چه کسانی بودند، نورزاده ی بوشهری مینویسد ،«چون بین عشایر فارس از قدیم اختلافات وجود داشت سران قشقایی برای عملی کردن این نهضت، کوشیدند این اختلاف و نفاق محلی را از میان بردارند که روسای ایلات با هم متحد و متفق شوند. تجمع سران عشایر، حسین قلی رستم ممسنی، محمدحسین و ناصرطاهری بویراحمد و سایر خوانین فارس : برای اجرای این تقشه بود.» ]نورزاده ی بوشهری مقدمه[

سران ذکر شده در بالا اقداماتی را نیز در اوایل کار انجام دادند . از جمله «تهاجمات خود را سریعا اغاز کردند از جمله پل دختر که به بلوک ممسنی اتصال داشت از طرف متساجرین منهدم شد که قوای نظامی نتوانند از شیراز وارد بلوک ممسنی شوند . پاسگاه های شول و گلستان ، بدوا از طرف حسین قلی رستم و همچنین پاسگاه های دو کوهک و گویم به وسیله ی اشرار دشمن زیاری به سر کردگی آقاخان و باباخان و پاسگاه های میان کتل و .... و نیز به وسیله ی منوچهر ابولوردی محاصره.شد ، طایفه ی چهار راهی به سرکردگی محمد خراعی، دهستان نیریز را محاصره و اموال مردم آنجارا غارت کردند ». [ همان 20،19 ]

رزمجویی در معرفی روسای ایل بویر احمدی مینویسد: «قشقایی ها و قسمتی از ممسنی ها به کازرون حمله کردند. بویراحمد و دشمن زیاری و جاوید، به منطقه ی شیراز ، سیاه پور و چند نفر از تفنگچی های جلیل ملا بهمن، ملا خسرو، ملا پرویز،  ملا فرار، وگروهی تفنگ چی وابسته به کل قلندری ها همراه دشمن زیاری ها به روستای گویم حمله کردند.» [رزمجویی 169 ]

ب) سران محلی

مدیران جراید استخر و گلستان -- آقایان استخر و گلستان -- نیز از عاملان و گردانندگان نهضت فارس به شمار آمده اند.

[ نورزاده بوشهری 13] متنفذین شیراز و روسای اصناف و سایر معتمدین آن شهر  نیز در زمره ی عاملین نهضت بوده اند. ...« خسروخان عصر جمعه، 29 شهریور در چنار راهدار، سه فرسخی شیراز، مجلس سخنرانی تشکیل داده و دراین مجلس که جمعی از سران محلات شیراز و اصناف و بازاریان و یکی دو نفر روحانیون حضور داشته اند، . میگویند که فارس را باید فارسیان اداره کنند...» [قهرمانی ابیوردی، 403]

پیترآوری نیز عقیده دارد که رجال شیراز، سهیم در قیام فارس بوده اند [آوری 298 ] بوشهری در ادامه نوشته است « ناصرخان پس از آنکه مقداری تفنگ، فشنگ، بین سران محلی شیراز ، از جمله محمد ده بزرگی تقسیم کرد: در روز پنجشنبه 28 شهریور نیز دعوتی از معاریف شهر نمود. در چنار راهدار برای مذاکره درباره ی اوضاع فارس آماده شوند.» [نورزاده بوشهری 10] وی ادامه میدهد «... ناصرخان چند کامیون در اختیار محمد ده بزرگی و حاج خان سر دزکی و پسران اسکندر و حاج ملاعلی سیف گذاشت» [ همان ،11]

بوشهری مینویسد «... عده ای از معاریف شهر، از جمله سیدمحمد رضوی و محمد حسن بهبانی و محمد علی بهبانی و نمایندگان طبقات شهر، در آق چشمه به ملاقات ناصر خان رفتند و پس از مذاکرات با ایشان، به دستور ناصرخان به ستاد لشکر رفته و به فرمانده نیرو اظهار داشتند که ما راضی نیستیم نظامیان از شهر دفاع کنند و باید اسلحه به سران نهضت دادکه ایشان از جان مال ما دفاع کنند . [همان ، 40]

خوانین بوشهر، حیات داودی ها--به ریاست فتح الله حیات داودی--  و تنگستانی ها --به ریاست رییسعلی تنگستانی-- همراه و همگام سران ایل قشقایی ، در نهضت فارس حضور داشتند و هم آنان در تصرف شهر بوشهر، نقشی مهم ایفا نموده اند .« افراد چو یک مسلح لیراوی در قریه ی شاه عبداالله، برای جلو گیری از رسیدن قوای دولتی از اهواز به جنوب، دراین قریه متمرکز شدند. و اشرار حیات داودی و لیراوی، برای جلوگیری از ورود احتمالی قوای اسدادی بهبهان، پل رودخانه ی زهره را که شرکت نفت جنوب ساخته بود با موفقیت انگلیسی ها خراب کردند و به پاسگاه و تلفن خانه ی دهکده ی بمونی آقاو ناحیه ی اطراف آن نیز حمله نمودند .» [نورزاده بوشهری، 21--23]

در سندی، دراین زمینه آمده است: «... پس از سقوط بوشهر ،اداره ی امور شهر مزبور و بخش های وابسته آن عملا به دست آقایان رییسعلی تنگستانی، فتح الله حیت داودی و ملک منصور شبانکاره افتاده که به عنوان سران نهضت بوشهر در امور دخالت می نمایند " [سازمان استاد ملی ] در سند دیگری آمده است "-- ادارات دولتی به تصرف عده ای تفنگچی سوار رییسعلی تنگستانی به امر حیات داودی میباشد. رییسعلی تنگستانی به امر حیات داودی رییس شهربانی بوشهر شده است ...» [همان ]

مطلب دیگری در مورد عاملان سقوط بوشهر موجود است «... گویند در سقوط بوشهر ، زارعی و طیب دونفر از بوشهری ها که خود را میانجیگر معرفی کرده بودند. دست داشته ان و این دو نفر، آتش بیار عشایر بوده اند...» [تهران مصور]

علما و روحانیون فارس از دیگر عاملان و صاحب نفوذان در نهضت جنوب بوده اند. اعزاز نیک پی در خاطرات خود مینویسد. « ... پس از عبور از موانع و گذشتن از دربند ها، وارد سراپرده ی ناصرخان قشقایی شدیم. تازه چای صرف شده بود که صدای اتومبیل ها و بوق اتوبوس ها و همهمه از بیرون چادر بلند شد و معلوم بود جمعی از اهالی شهر از آن جمله چند نفراز علمای معروف مانند آیت الله رضوی و آقا سید نورالدین ، برای پشتیبانی از نهضت جنوب و تقویت از روسای عشایر، که قوه ی مجریه و گرداننده ی آن نمایش بودند: به اینجا آمده اند تااحساسات خود را تحویل ما بدهند ...» [نیک پی، 126،7 ]

نویسنده: فاطمه نجفی
تنطیم متن برای سایت: نازیلا قشلاقی

مجموع رتبه (0)

0 از 5 ستاره

نظر خود را اضافه کنید.

ارسال نظر به عنوان مهمان

0